สดจากเยาวชน: ‘กล้า’ป่าแสมดำห้องเรียนสีเขียว
ภัทรภร ยอดนครจง
เด็กๆ โรงเรียนวัดแสมดำ กรุงเทพฯ โชคดีที่มีห้องเรียนสีเขียวเป็นป่าชายเลนขนาด 5 ไร่อยู่ด้านหลังของโรงเรียน
ทุกๆ วันพุธ เด็กๆ ชมรมวิทยาศาสตร์นำโดย ครูพงศ์ศักดิ์ แพงคำอ้วนครูวิทยาศาสตร์อาจารย์ที่ปรึกษากลุ่มนักวิทยาศาสตร์น้อยแห่งป่าชายเลน จะพาเด็กๆ เข้ามาเรียนรู้ สัมผัสธรรมชาตินอกห้องเรียนกันที่ห้องเรียนสีเขียวแห่งนี้เป็นประจำ
หนึ่งในกระบวนการเรียนรู้ของเด็กๆ ที่ครูพงศ์ศักดิ์สอนให้เด็กๆ ได้เห็นประโยชน์ของพืชพรรณจากป่าที่เอื้อเฟื้อต่อมนุษย์อย่างเรามาช้านานคือ การนำพืชสมุนไพรอย่างใบเหงือกปลาหมอมาดัดแปลงเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ เช่นชาใบเหงือกปลาหมอ แชมพูเหงือกปลาหมอนำไปขายเป็นผลงานของนักเรียนในชมรมวิทยาศาสตร์
วันนี้ น้องเจม ด.ช.วสันต์ จันทร์สว่างหนึ่งในสมาชิกชมรมวิทยาศาสตร์ และเพื่อนๆมีภารกิจตัดเก็บใบเหงือกปลาหมอ เพื่อนำไปทำชาสมุนไพรและแชมพู
“วิธีการเก็บใบเหงือกปลาหมอเก็บได้หมดครับ แต่ต้องเลือกใบสวยๆ ไม่ขาดหรือแหว่งเพราะเวลาที่เอาไปทำชาใบจะไม่สวยครับ วิธีตัดต้องระวังหนามตรงขอบใบครับ สรรพคุณของใบเหงือกปลาหมอ เมื่อนำไปทำชาจะช่วยแก้เจ็บคอ แชมพูจะรักษาหนังศีรษะได้ดี ลดอาการคัน และช่วยให้ผมนุ่มครับ” น้องเจมเล่าข้อดีของใบเหงือกปลาหมอ พืชชายเลนมากคุณค่าให้ฟัง
ตลอดทางเดินบนเส้นทางศึกษาธรรมชาติในป่าชายเลนของโรงเรียนวัดแสมดำ ไม้ชายเลนยืนต้นเขียวครึ้มหลายพันธุ์ ต้นจาก โกงกางใบเล็ก โกงกางใบใหญ่ พุ่มเหงือกปลาหมอขึ้นเบียดเสียดกันดูร่มรื่น โรงเรียนแห่งนี้ตั้งอยู่ในเขตซึ่งกล่าวได้ว่าเป็นจุดที่ติดอ่าวไทย เป็นพื้นที่ของกรุงเทพฯ ที่มีป่าชายเลนและระบบนิเวศน้ำกร่อยอันสำคัญ
แต่เนื่องจากพื้นที่ตั้งอยู่ในเขตโรงงานอุตสาหกรรม นากุ้ง จึงมีการบุกเบิกที่ดิน เกิดมลภาวะส่งผลต่อป่าชายเลนทำให้ป่าชายเลนถูกบุกรุกกลายเป็นพื้นที่เสื่อมโทรม แต่เนื่องจากทางโรงเรียนเล็งเห็นความสำคัญด้านการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม เมื่อ 10 ปีที่แล้วทุกคนในโรงเรียนแสมดำจึงช่วยกันปลูกป่าชายเลนผืนที่อยู่ด้านหลังโรงเรียนของพวกเขา กระทั่งป่าชายเลนผืนนี้กลับมาอุดมสมบูรณ์อีกครั้ง
มรดกป่าชายเลนของเด็กๆ โรงเรียนวัดแสมดำทำให้นักเรียนทุกคนมีพื้นที่สีเขียว ได้สูดอากาศบริสุทธิ์ ไม่มากนักที่โรงเรียนในกรุงเทพฯจะได้สัมผัสและใกล้ชิดธรรมชาติเช่นนี้
น้องเอิร์ธ ด.ช.เนติพล แสนสระดี เพื่อนในชมรมฯ อีกคน บอกว่ามีความสุขมากเวลาที่เข้ามาเรียนในป่าชายเลนแห่งนี้ อากาศเย็นและบริสุทธิ์กว่าที่ไหน ต้นไม้ที่เด็กชายรู้จักมีอะไรบ้าง และระบบนิเวศป่าชายเลนสำคัญอย่างไรน้องเอิร์ธเล่าให้ฟังว่า
“ต้นไม้ในป่าชายเลนที่ผมรู้จักคือโกงกางใบเล็ก โกงกางใบใหญ่ จาก จิกทะเล ตาตุ่มทะเลเหงือกปลาหมอ โพทะเล หวายลิง ระบบนิเวศของป่าชายเลนนอกจากจะมีต้นไม้ ยังมีนกมีปลา ปลาเข้ามาอาศัยและหาอาหารอยู่ในนี้เวลาที่เกิดน้ำขึ้นน้ำลงครับ ผมชอบเข้ามาในป่าชายเลนเพราะอากาศเย็นสบายดี”
สายลมเย็นๆ พัดผ่านกิ่งไม้ชายเลนปลิวไสวแม้แดดข้างนอกจะร้อน แต่บรรยากาศร่มรื่นช่วยให้เด็กๆ ทั้งกลุ่มนั่งเก็บใบเหงือกปลาหมอได้เพลินๆ จนกว่าจะเพียงพอต่อปริมาณที่จะนำไปทำชาและแชมพูใบเหงือกปลาหมอในครั้งนี้
ใบเหงือกปลาหมอที่ขึ้นเป็นพุ่มหนายิ่งตัดยิ่งแตกใบใหม่ มีหนามแหลมคมที่ใบ ต้นและใบเหงือกปลาหมอจะมีหนามแหลมคม ชอบขึ้นอยู่ในดินที่อยู่ในน้ำท่วมขัง ใบของต้นเหงือกปลาหมอมีสีเขียวสดใส ใบเรียวยาวคล้ายใบมะม่วง ออกดอกสีขาวเขียวเป็นช่อๆ สวยงาม ออกผลกลมโต
สรรพคุณทางยา เหงือกปลาหมอรักษาโรคได้หลายอย่าง เช่นรักษาอาการคัน ผื่นคัน รักษากลาก เกลื้อน ลดไขมันในเลือดรักษาอาการเหน็บชา รักษาริดสีดวงทวาร อาการตาอักเสบ ตาแดงอาการไข้ แก้เจ็บคอ ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้ รักษาแผลเรื้อรัง ฯลฯ
“ทรัพยากรธรรมชาติป่าชายเลนอยู่ใกล้โรงเรียน ใกล้ตัวนักเรียนที่นี่ที่สุด นี่จึงเป็นสื่อธรรมชาติที่เด็กเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง เกิดความกระตือรือร้น สำหรับพฤติกรรมการเรียนรู้ของเด็กๆ เทียบกันระหว่างสอนเรื่องเดียวกันในห้องเรียนกับในป่าชายเลน การเรียนรู้ในแหล่งธรรมชาติจริงๆจะทำให้เด็กๆกระตือรือร้นมีอิสระในความคิด ความคิดของเขาจะสนองต่อสิ่งเร้านั่นคือป่าชายเลนรู้สึกว่าเด็กๆ มีความสุขมากที่ได้เข้ามาเรียนรู้ในป่าชายเลนนี้ครับ” คุณครูพงศ์ศักดิ์เล่าหลักคิด และสิ่งที่เด็กๆจะได้รับจากการเรียนรู้นอกห้องเรียนในป่าชายเลน
นอกจากโครงงานพืชสมุนไพรในป่าชายเลน ใบเหงือกปลาหมอยังมีประโยชน์เป็นพืชอีกชนิดที่มีประโยชน์ในการบำบัดน้ำเสียจากโรงอาหาร น้ำที่ผ่านการบำบัดจากธรรมชาติโดยมีต้นเหงือกปลาหมอเป็นพระเอก สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้ ยิ่งเรียนรู้ความสำคัญของพืชชายเลนหลายชนิด นักเรียนโรงเรียนวัดแสมดำยิ่งเห็นค่าและประโยชน์ของพืชชายเลน
น้องเอิร์ธเล่าสิ่งที่เขาได้รับจากป่าชายเลนให้ฟังว่า “ผมได้รู้จักประโยชน์ของป่าชายเลน และวิธีการทำสมุนไพรต่างๆ จากป่าชายเลน ป่าชายเลนเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ ชาวบ้านใช้ประโยชน์จากพืชชายเลน สามารถประกอบอาชีพต่างๆ ได้มากมายครับ”
ส่วนน้องเจมประทับใจและรักษ์ป่าชายเลน มรดกของนักเรียนโรงเรียนวัดแสมดำผืนนี้อย่างไร
“ป่าชายเลนช่วยดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ได้ครับ ทำให้อากาศ
ร่มรื่น ผมชอบเข้ามาศึกษา ดูต้นไม้ ดูสัตว์ต่างๆ ในป่าชายเลน ผมจะช่วยรักษาป่าด้วยการปลูกต้นไม้เพิ่มในป่าชายเลน เราจะได้มีพื้นที่ศึกษาค้นคว้าอีกเยอะๆ ครับ”
ติดตามชมรายการทุ่งแสงตะวัน ตอนสมุนไพรชายเลน ออกอากาศวันที่ 10 เม.ย. เวลา 06.25 น. ช่อง 3 www.payai.com
แหล่งที่มาของข่าว: หนังสือพิมพ์ข่าวสด
