การพัฒนาศูนย์ความเป็นเลิศ

ศึกษาธิการ ศาสตราจารย์ นายแพทย์สุทธิพร จิตต์มิตรภาพ เลขาธิการคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ พร้อมด้วยคณะกรรมการบริหารสภาวิจัยแห่งชาติ และรองศาสตราจารย์ นพ.กำจร ตติยกวี รองเลขาธิการคณะกรรมการการอุดมศึกษา เข้าพบนายจาตุรนต์ ฉายแสง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ เพื่อหารือเรื่องการพัฒนาศูนย์ความเป็นเลิศ เมื่อวันที่ 14 ตุลาคม 2556 ที่ห้องประชุม MOC




รมว.ศธ.กล่าวว่า ศูนย์ความเป็นเลิศ (Centre of Excellence, CoE) เป็นศูนย์วิจัยเฉพาะทาง ที่มีลักษณะทางด้านกายภาพ ซึ่งดำเนินงานโดยการระดมสรรพกำลัง และทรัพยากรที่มีอยู่ หรือที่สามารถหมุนเวียนกลับมาใช้ เพื่อสนับสนุนให้มีการปฏิบัติวิจัยโดยนักวิจัยในช่วงเวลาที่ยาวนานต่อเนื่อง และเป็นการดำเนินงานในรูปแบบข้ามสาขาวิชา (Cross Desciplinary) สหสาขาวิชา (Multidisciplinary) และศาสตร์ที่ปรากฏขึ้นใหม่ (Emerging Disciplinary) ร่วมกับภาคีสถาบันในเครือข่าย (Consortium) ให้สอดคล้องกับความต้องการของสังคม และสามารถแข่งขันได้ในเวทีระหว่างประเทศ


ศูนย์ความเป็นเลิศ อยู่ในความรับผิดชอบและกำกับดูแลของสำนักพัฒนาบัณฑิตศึกษาและวิจัยด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สบว.) (S&T Postgraduate Education and Research Development office : PERDO) สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา มีหน้าที่สนับสนุนการทำงานวิจัยควบคู่กับบัณฑิตศึกษา สร้างองค์ความรู้และทักษะการวิจัยให้กับทรัพยากรบุคคลระดับสูงของประเทศ เพื่อผลักดันให้เกิดการพัฒนาทางเศรษฐกิจของประเทศอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน โดยได้รับโจทย์จากสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ (วช.) และรัฐบาล ให้วิจัยในเรื่องที่เป็นประโยชน์ต่อภาคการผลิต ภาคอุตสาหกรรม และให้มีสัดส่วนงานตีพิมพ์ 30% โดยมีหน่วยงานวิชาการร่วมกันทำงานวิจัยทั้งสิ้น 68 หน่วยในสถาบันอุดมศึกษา/สถาบันวิจัยของรัฐ ทั้งในส่วนกลางและภูมิภาครวม 25 สถาบัน


ปัจจุบันมีศูนย์ความเป็นเลิศจำนวน 11 ศูนย์ ได้แก่


1) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านนวัตกรรมทางเคมี
2) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมและพิษวิทยา
3) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านการจัดการสารและของเสียอันตราย
4) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านเทคโนโลยีปิโตรเคมีและวัสดุ
5
) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านเทคโนโลยีพลังงานและสิ่งแวดล้อม
6) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านเทคโนโลยีชีวภาพเกษตร
7) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านนวัตกรรมเทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยว
8) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านคณิตศาสตร์
9) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านฟิสิกส์
10) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านความหลากหลายทางชีวภาพ
11) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านเทคโนโลยีชีวภาพทางการแพทย์


นอกจากนี้ สบว.ได้รายงานผลการดำเนินงานตั้งแต่เริ่มต้นจนถึงปัจจุบัน ซึ่งอยู่ระหว่างการดำเนินงานในระยะที่ 3 พร้อมทั้งได้นำเสนอแผนที่จะจัดตั้งศูนย์ความเป็นเลิศเพิ่มเติมอีก 6 ศูนย์ ได้แก่ 1) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านพิบัติภัย 2) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ/สภาวะโลกร้อน 3) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ 4) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านเทคโนโลยีการแปรรูปอาหาร/ความปลอดภัยของอาหาร 5) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านเทคโนโลยีออโตเมชั่นและหุ่นยนต์ 6) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านอุตสาหกรรมการผลิต


จากการหารือ เห็นพ้องกันว่าควรมีการประเมินสถานะการดำเนินงาน เช่น ผลผลิตที่ผ่านมา ทั้งในด้านจำนวน คุณภาพ สัมฤทธิ์ผล การใช้ประโยชน์จากผลการวิจัย และการตีพิมพ์เผยแพร่ผลงานวิจัย รวมทั้งมีการประเมินศักยภาพของศูนย์ความเป็นเลิศ 11 ศูนย์ว่าควรวิจัยสาขาใดเพิ่มเติม โดยจะต้องมีการรวบรวมความต้องการของภาคเอกชนและภาคการผลิตด้วย ส่วนการตีพิมพ์ในวารสารต่างๆ ได้เสนอให้มีการตีพิมพ์ผลงานวิจัยในนิตยสารและวารสารที่มีมาตรฐานสูงในระดับนานาชาติมากขึ้น ซึ่งเป็นเงื่อนไขและตัวชี้วัดหนึ่งที่ประเทศพัฒนาแล้วใช้ในการประเมินขีดความสามารถทางการแข่งขันของประเทศ นั่นก็คือความสามารถในการแข่งขันด้านการวิจัย


แนวทางดำเนินการที่สำคัญ คือ นอกจากจะต้องหาวิธีจูงใจและส่งเสริมให้เกิดการวิจัยและมีการตีพิมพ์ในวารสารระดับนานาชาติและระดับโลกเพิ่มขึ้นโดยไม่ถูกจำกัดด้วยงบประมาณที่มีอยู่จำนวนน้อย ต้องเร่งประเมินศักยภาพและความต้องการของประเทศ ตลอดจนแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและรวบรวมข้อมูลทั้งหมด เพื่อนำมาวางหลักเกณฑ์และกำหนดเป้าหมายการดำเนินงานของศูนย์ความเป็นเลิศในอนาคตร่วมกันว่า จะเพิ่มศูนย์ในสาขาใดอย่างไร ใช้งบประมาณจำนวนเท่าใด ซึ่งปัจจุบันงบประมาณด้านการวิจัยเมื่อเทียบกับความต้องการของประเทศมีน้อยมาก


จากนั้นก็จะจัดให้มีการประชุมหารือร่วมกันอีกครั้งหนึ่ง เพื่อให้ได้คำตอบทิศทางการวิจัยและพัฒนารวมทั้งการเผยแพร่ผลงานวิจัยของประเทศ ที่ผ่านขั้นตอนการพิจารณา แลกเปลี่ยน และศึกษาข้อมูลเป็นอย่างดี เพื่อนำเสนอต่อ วช. และหน่วยงานรัฐบาลที่เกี่ยวข้อง ซึ่งจะทำให้สามารถยกระดับขีดความสามารถด้านการวิจัยและการพัฒนาของประเทศโดยอาศัยศูนย์ความเป็นเลิศทั้ง 11 ศูนย์ได้เป็นอย่างดี


นวรัตน์ รามสูต
บัลลังก์ โรหิตเสถียร
สรุป/รายงาน
14/10/2556