เทคนิคการเป็นวิทยากรฝึกอบรม
ประไพพรรณ เวชรักษ์
การจะเป็นวิทยากรหรือครูที่จะสอนผู้ใหญ่ได้ดีนันต้องมีความรู้ความสามารถ
และทักษะๆ ดังนี้
1.ความรู้ วิทยากรจะต้องมีความรู้ในเรื่องต่าง ๆ เช่น เข้าวัตถุประสงค์และเนื้อหาวิชาที่ต้องเป็นวิทยากร รู้วิธีการถ่ายทอดความรู้
ซึ่งจะมีความแตกต่างไปจากวิธีการสอนกับเด็กและวัยรุ่นควร
ศึกษากลุ่มเป้าหมายว่าเป็นใคร จำนวนเท่าใด เพศ อายุ พื้นฐานครอบครัว
พื้นความรู้เดิมเป็นต้น
นอกจากนั้นยังต้อจัดการสอนที่เหมาะสมกับสถานการณ์ในการเรียนรู้
ข้อสำคัญที่สุดต้องศึกษาจิตวิทยาการเรียนรู้ของผู้ใหญ่และเทคนิคการสอนผู้ใหญ่อย่างถ่องแท้หากขาดความรู้
ควาวมเข้าใจจิตวิทยาการเรียนรู้ของผู้ใหญ่ การศึกษานั้น ๆ
จะสิ้นความหมายโดยสิ้นเชิง
2.ทักษะ
วิทยากรต้องมีทักษะในหการถ่ายทอดเนื้อหาดี มีวิธีการกระตุ้น เร่งเร้า สร้างความสนใจ
และแก้ปัญหาในด้านการเรียนการสอนเป็นอย่างดี
3.ทัศนคติ
วิทยากรต้องมีความศรัทธา ความรู้สึกที่ดี เห็นคุณค่าประโยชน์
มีความเชื่อมั่นในการเป็นวิทยากร
นอกจานั้นวิทยากร ต้องดำเนินการเรียนการสอนให้ผ็เข้าอบรมหรือนักเรียนให้เกิดประสิทธิภาพและประสิทธิผลในด้านต่าง ๆ ดังนี้
1.ความรู้
ผู้เข้าอบรมต้องนำเนื้อหาที่ได้รับไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้เป็นอย่างดี
สิ่งที่
วิทยากรจะขาดไม่ได้ คือต้องหมั่นหาความรู้เพิ่มเติมอยู่เสมอ
แลัรู้จักแก้ปัญหาต่าง ๆ ในด้านการเรียนการ
สอน
2.ทักษะ
วิทยากรต้องสามารถจัดการเรียนการสอนให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของวิชา สามารถเชื่อมโยงความรู้ในด้านต่าง ๆ ได้อย่างเหมาหะสม
มีทักษะในการแลกเปลี่ยนความรู้แก้ปัญหาเฉพาะหน้า
ให้ลุล่วงไปด้วยดี
และกระหายที่จะเรียนรู้เพิ่มเติมเสมอ ตลอดทั้งนำเนื้อหาไปใช้อย่างถูกต้องรวดเร็วและแม่นยำ
3.ทัศนคติ วิทยากรต้องสร้างความศรัทธา การยอมรับ เห็นประโยชน์และความสำคัญของการฝึกอบรมและการเรียนรู้ที่ดีแก่ผู้เรียนหรือผู้เข้าฝึกอบรม
วิทยากรต้องศึกษากลุ่มเป้าหมาย
เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในด้านการฝึกอบรมวิทยากรทต้องวิเคราะห์กลุ่มเป้าหมาย
- เขาเป็นใคร
- ต้องการอะไร
- เหมาะสมกับสถานการณ์การเรียนรู้แบบไหน
- เขามีเป้าหมายอย่างไร
เพื่อจะเตรียมเนื้อหาและวิธีกาฝึกอบรมได้อย่างเหมาะสม
กระบวนการเรียนรู้
วิทยากรต้องเข้าใจว่ามนุษย์เรียนรู้ตลอดชีววิตโดยผ่านทาง
- กระบวนการกลุ่ม
- กระบวนการทางสื่อ
- กระบวนการทางสังคม
- กระบวนการพัฒนา
วิธีการถ่ายทอดสาระเนื้อหาในการฝึกอบรม
- เข้าใจเนื้อหาอย่างลึกซึ้ง
- รู้เทคนิคต่าง ๆ ที่ใช้ในการถ่านยทอด
- รู้กระบวนการเรียนรู้
- รู้วิธีการผลิต การใช้ การประเมินสื่อ
- เตรียมแผนการฝึกอบรม
การฝึกอบรมกับการสอน
การฝึกอบรมเป็น ซับเซต ของการสอน
การเรียนการสอน มีจุดประสงค์หลักในการให้ความรู้ในเรื่องต่าง ๆ ทั่วไป ตามหลักสูตร เพื่อให้ผู้เรียนได้รับทราาบเรื่องราวต่าง ๆ กว้าง ๆ ส่วนใหญ่มักจะใช้การท่องจำเป็นส่วนใหญ่ ยังไม่นำมาใช้ในทันทีทันใด แต่จะใช้เมื่อถึงคราวต้องการหากกไม่ใช่นานเข้ามักจะลืม
การฝึกอบรม มีวัตถุประสงค์เรื่องใดเรื่องหนึ่ง โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้เปลี่ยนทัสนคติและพฤติกรรมและสามารถนำความรู้เรื่องนันน้นไปใช้ได้ทันที โดยมีควาวมแตกต่างกับการเรียนการสอน
ความแตกต่างระหว่างการสอนกับการฝึกอบรม
การสอน ครู อาจารย์จะเนนตามลำดับความสำคัญ ดังนี้
- ความรู้
- ทัศนคติ
- ทักษะ
การฝึกอบรม วิทยากรต้องเน้นตามลำดับสำคัญดังนี้
- ทัศนคติ
- ทักษะ
- ควาวมรู้
โครงสร้างพื้นฐานเกี่ยวกับการเรียนรู้ของผู้ใหญ่หรือการฝึกอบรม
วิทยากรต้องเข้าใจจิตวิทยาพื้นฐานการเรียนรู้ผู้ใหญ่ ดังนี้
- ถูกกระตุต้นมากถ้าได้เรียนสิ่งที่ตนตต้องการและสนใจ
- เรียนรู้เพื่อชีวิต อาศัยชีวิตจริงที่สอดคล้อง
- เรียนรู้ได้ดีในสิ่งที่สอดคล้องกับประสบการณ์
- ต้องการกำหนดจุดประสงค์และวิธีการเรียนรู้ของตน
- กลุ่มผู้ใหญยย่มีควาวมแตกต่างระหว่างบุคคลสูง
พฤติกรรมการเรียนของผู้ใหญ่ (บางประการ)
- ยึดมั่นถือมั่นสูง
- ต้องการเวลาเพื่อการเรียนรู้
- มีความอดทนน้อยในการบรรลุวัตถุประสงค์
- มีความรู้สึกสมหวัง / ผิดหวังทางเรียนค่อนข้างสูง
- ไม่ค่อยยอมรับรับวิธีการใหม่ ๆ ที่ไม่เคยทำมาก่อน
- มาเรียนด้วยความสมัครใจ
- มีขีดจำกัดทางกาย จิตใจ และทางสังคม
หลักการสอนผู้ใหญ่หรือการฝึกอบรม
- ให้เรียนเรียนรู้จุดประสงค์แจ่มชัด
- รู้สิ่งที่ผู้เรียนต้องการเรียน
- สถานการณ์การเรียนเป็นกันเอง
- จัดสิ่งแวดล้อมให้สะดวกทางกายภาพ
- วิทยากรรู้และเข้าใจเนื้อหาที่สอนดี
- ให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมและรัลบผิดชอบในสถานการณ์การเรียน
- เรียนรู้สิ่งที่นำไปใช้จริงได้
- วิทยากรแสดงความกระตือรือร้น
- ผู้เข้าอบรมศึกษาด้วยอัตราและวิธีการเรียนที่ตนชอบหรือถนัด
- วิทยากรใช้วิธีการสอนหลากหลาย
เงื่อนไขการเรียนรู้ของผู้ใหญ่หรือการฝึกอบรม
- อยากเรียน
- สถานการณ์การเรียนรู้ขึ้นอยู่กับความสุขสบายทางกาย ควาวมเป็นกันเอง เชื่อใจไว้ในการยอมรับนับถือ แสดงออกได้อย่างเสรี ยอมรับความแตกต่าง
- จุดประสงค์การเรียนคือ เป้าหมายชีวิต
- อยากมีส่วนร่วมในการวางแผนการจัดกิจกรรมจริงจัง
- กระตือรือร้นในการร่วมกิจกรรม
- การนำไปใช้ประโยชน์จริง
- ต้องการรู้ความก้าวหน้าในการฝึกอบรมของตนเอง
ลักษณะของวิทยากร... ที่พึงประสงค์...วิทยากรต้อง
- มีความอดทน
- มีความรอบรู้หลายด้าน
- มีความสามารถในการวิเคราะห์อย่างรวดเร็ว
- มองดลกในแง่ดี
- เข้าใจคนได้ดี
- มีหลักการ ยึดแนวปรัชญาการฝึกอบรม
- มีความคิดริเริ่ม สร้างสรรค์
- รู้จักยืดหยุ่น
- ทันสมัย ทันเหตุการณ์
- มีเชาวน์ไหวพริบดี และมัทักษะในการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า
บุคลิกภาพของวิทยากร
1.มีความเข้าใจ/เหตุการณ์/สิ่งต่าง ๆ ได้ดี
2.อารมณ์มั่งคง สม่ำเสมอ
3.ยึดหลักประธิปไตย
4.ทำงานเป็นระบบ
5.มองโลกในแง่ดี
6.มีใจกว้าง
7.มีความเชื่อมั่นในตนเอง
8.ความคิดริเริ่มสร้างสรรค์
9.ยุติธรรม
10.เป็นคนสนองตอบและตอบสนองกับสิ่งเร้า
เทคนิครูปแบบการฝึกอบรบม มีหลายรูปแบบ เช่น
การบรรยาย การอภิปราย บทบาทสมมติสถานการณ์จำลอง กรณีศึกษา การฝึกปฏิบัติ การสอนงาน ฯลฯ ในจุดประสงค์เดียว...อาจใชช้เทคนิคการสอนอย่างเดียวหรือหลายอย่างก็ได้
"TRAINERS" หมายถึง :
T = Teach , Train
R = Responsive
A = Ability
I = Innovative
N = Negogiative
E = Efficient
R = Responsibility
S = Smart
ผู้บริหารที่ต้องการบริหารหน่วยงานให้ราบรื่น น่าจะต้องเข้าใจจิตวิทยาผู้ใหญ่ และควรเข้าใจกระบวนการฝึกอบรมและมัเทคนิคการเป็นวิทยากรพอสมควร เพื่อที่จะนำเทคนิคเหล่านี้ ประยุกต์ใช้ในการบริหาร การประชาสัมพันธ์ภายในและการสอนงานแก่ผู้ใต้บังคับบัญา ตลอดทั้งการเป็นวิทยากรที่มีความรู้ความสามารถในการฝึกอบรม เช่น การสอนงานแก่ผู้ใต้บังคับบัญชา เพื่อประโยชน์ในการบริหารหน่วยงานและศักดิ์ศรีของผู้บริหารต่อไป
