ดร. พนม พงษ์ไพบูลย์

	ผู้ที่ติดตามความเคลื่อนไหวทางการศึกษา  โดยเฉพาะตามแนวทางของร่างพระราชบัญญัติ
การศึกษาแห่งชาติต่างก็สนใจว่า  รูปแบบ การบริหารและการจัดการศึกษาในที่สุดแล้วจะออกมา
เป็นอย่างไร  แม้ว่าขณะนี้การพิจารณาร่างพระราชบัญญัติของคณะกรรมาธิการวิสามัญยังไม่สิ้นสุด
แต่หลักการสำคัญที่รูปแบบในเรื่องนี้ก็ออกมาค่อนข้างจะชัดเจนพอสมควรแล้ว    จึงอยากจะนำรูป
แบบหลักๆ มาเล่าสู่กันฟัง  เพื่อว่าผู้ที่อยู่ในวงการศึกษาและผู้สนใจจะได้ศึกษา  และเตรียมพร้อมสู่
การเปลี่ยนแปลงซึ่งคาดว่าจะเป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในทางการบริหารและการจัดการศึกษา
ของรัฐในเร็ววันนี้

	แนวความคิดหลักล่าสุดจากผลการประชุมเมื่อวันที่  3  กุมภาพันธ์  2542  พอกล่าวได้ดังนี้
              1.  ให้มีกระทรวงหลักเพียงกระทรวงเดียว   กำกับดูแลการศึกษาทุกระดับ 
ทุกประเภทรวมทั้งการศาสนา  ศิลปะและวัฒนธรรมของชาติด้วย  กระทรวงดังกล่าวจะได้ชื่อว่า 
กระทรวงการศึกษา  ศาสนา  และวัฒนธรรม
              2.  กระทรวงการศึกษา  ศาสนา  และวัฒนธรรมจะมีหน้าที่หลักๆ เพียงสี่ประการ  
ประกอบด้วย
      		1)  กำหนดนโยบายและแผน
		2)  กำหนดมาตรฐานการศึกษา
		3)  สนับสนุนทรัพยากรเพื่อการศึกษา  ศาสนา  ศิลปะ  และวัฒนธรรม
		4)  ติดตาม  ตรวจสอบและประเมินผลการจัดการศึกษา  ศาสนา 
ศิลปะและวัฒนธรรม  
              3.  กระทรวงการศึกษา  ศาสนา  และวัฒนธรรมมีองค์กรหลักเพื่อทำหน้าที่พิจารณา
ให้ความเห็นหรือคำแนะนำแก่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการศึกษา  ศาสนา  และวัฒนธรรม  หรือ
คณะรัฐมนตรีสี่องค์กรด้วยกัน   ประกอบด้วย
		1)  สภาการศึกษา  ศาสนา  และวัฒนธรรมแห่งชาติ  มีหน้าที่พิจารณา
กำหนดนโยบาย  แผนการศึกษาศาสนา  และศิลปวัฒนธรรมแห่งชาติ  มาตรฐานการศึกษาของ
ชาติการสนับสนุนทรัพยากร  กระประเมินผลการจัดการศึกษาการดำเนินการด้านศาสนา  ศิลปะ
และวัฒนธรรม  รวมทั้งการพิจารณากลั่นกรองกฎหมายและกฎกระทรวงต่างๆ
		2)  คณะกรรมการการอุดมศึกษา  มีหน้าที่พิจารณากำหนดนโยบาย
แผนพัฒนา  มาตรฐานการอุดมศึกษาที่สอดคล้องกับแผนการศึกษา  ศาสนา  ศิลปะ  และ
วัฒนธรรมแห่งชาติ  การสนับสนุนทรัพยากร  การติดตาม  ตรวจสอบและประเมินผล  การจัด
การศึกษาระดับอุดมศึกษา
		3)  คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน  มีหน้าที่พิจารณากำหนดนโยบาย
แผนพัฒนา  มาตรฐานและหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานที่สอดคล้องกับแผนการศึกษา 
ศาสนา  ศิลปะ  และวัฒนธรรมแห่งชาติ  การสนับสนุนทรัพยากร  การติดตาม  ตรวจสอบ  และ
ประเมินผลการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน
		4)  คณะกรรมการการศาสนา  และวัฒนธรรม มีหน้าที่พิจารณา  กำหนด
นโยบาย  แผนพัฒนากิจการด้านศาสนา  ศิลปะ  และวัฒนธรรมแห่งชาติ  การสนับสนุนทรัพยากร
การติดตาม  ตรวจสอบ  และประเมินผลการดำเนินการด้านศาสนา  ศิลปะและวัฒนธรรม
	4. คณะกรรมการสภาการศึกษา  ศาสนา  และวัฒนธรรมแห่งชาติ  จะมีนายกรัฐมนตรี
หรือรองนายกรัฐมนตรีที่นายกรัฐมนตรีมอบหมายเป็นประธาน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการศึกษา  
ศาสนา  และวัฒนธรรมเป็นรองประธานมีกรรมการโดยตำแหน่งจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง  ผู้แทน
องค์กรปกครองท้องถิ่น  ผู้แทนองค์กรเอกชน  ผู้แทนองค์กรวิชาชีพและกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ
มีจำนวนไม่น้อยกว่ากรรมการประเภทอื่นๆ รวมกัน
	กำหนดให้มีสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษาศาสนา  และวัฒนธรรมแห่งชาติเป็นสำนัก
งานเลขาธิการของสภาฯ
	ในคณะกรรมการอีกสามคณะก็จะมีสำนักงานคณะกรรมการเกิดขึ้นเช่นเดียวกัน
	5.  สถานศึกษาของรัฐที่จัดการศึกษาระดับปริญญาตรีถูกกำหนดให้เป็นนิติบุคคล 
อาจเป็นส่วนราชการหรือเป็นหน่วยงานในกำกับของรัฐ  ให้สถานศึกษาระดับปริญญาดำเนินกิจการ
ได้โดยอิสระ  สามารถพัฒนาระบบบริหารและการจัดการที่เป็นของตนเอง  มีความคล่องตัว  มี
เสรีภาพทางวิชาการและอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของสภาสถานศึกษา
	6.  ในการบริหารและการจัดการขั้นพื้นฐานกำหนดให้มี  พื้นที่การศึกษา  การแบ่งพื้นที่
การศึกษาให้คำนึงถึงปริมาณสถานศึกษา  จำนวนประชากร  และความเหมาะสมด้านอื่น
	รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการศึกษา  ศาสนา  และวัฒนธรรมแห่งชาติมีอำนาจประกาศใน
ราชกิจจานุเบกษากำหนดพื้นที่การศึกษา
	7.  ในแต่ละเขตพื้นที่การศึกษา  กำหนดให้มีคณะกรรมการและสำนักงานการศึกษา  ศาสนา 
และวัฒนธรรมเขตพื้นที่การศึกษา  มีอำนาจหน้าที่ในการกำกับดูแลสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน  และสถาน
ศึกษาระดับอุดมศึกษาระดับต่ำกว่าปริญญาตรี  ประสาน  ส่งเสริม  และสนับสนุนสถานศึกษาเอกชน
ในเขตพื้นที่การศึกษา  ประสาน  และส่งเสริมองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นให้สามารถจัดการศึกษา
สอดคล้องกับนโยบายและมาตรฐานการศึกษา  ส่งเสริมและสนับสนุนการจัดการศึกษาของครอบครัว  
องค์กรชุมชน  องค์กรเอกชน  องค์กรวิชาชีพ   สถาบันศาสนา  และสถานประกอบการที่จัดการศึกษา
ในรูปแบบที่หลากหลาย  รวมทั้งการกำกับดูแลหน่วยงานด้านศาสนา  และศิลปะวัฒนธรรมในเขตพื้นที่
การศึกษา
	8.  คณะกรรมการศึกษา  ศาสนา  และวัฒนธรรมเขตพื้นที่การศึกษา  ประกอบด้วย  ผู้แทน
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น  ผู้แทนองค์กรชุมชน ผู้แทนองค์กรเอกชน  ผู้แทนสมาคมผู้บริหารการศึกษา
ผู้แทนสมาคมครูและผู้ปกครองผู้นำทางศาสนา  และผู้ทรงคุณวุฒิด้านการศึกษา  ศาสนา  ศิลปะ  วัฒนธรรม
ซึ่งมีจำนวนไม่น้อยกว่ากรรมการประเภทอื่นรวมกัน
	มีผู้อำนวยการสำนักงานการศึกษา ศาสนา  ศิลปะ วัฒนธรรมเขตพื้นที่การศึกษาเป็นกรรมการ
และเลขานุการของคณะกรรมการ
	9.  กฎหมายกำหนดให้กระทรวงการศึกษา  ศาสนา  และวัฒนธรรม  กระจายอำนาจการบริหาร
และการจัดการศึกษาทั้งด้านวิชาการ  งบประมาณ การบริหารงานบุคคล  และการบริหารทั่วไปไปยังคณะ
กรรมการและสำนักงานการศึกษาศาสนาและวัฒนธรรม  พื้นที่การศึกษาและสถานศึกษาในเขตพื้นที่การ
ศึกษาโดยตรง
	10.  กระทรวงการศึกษา  ศาสนา  และวัฒนธรรมอาจจัดให้มีสำนักงานในระดับเหนือเขตพื้นที่
การศึกษาเพื่อมอบอำนาจให้ประสานและส่งเสริมด้านนโยบาย  แผนมาตรฐาน  ติดตาม  ตรวจสอบ  และ
ประเมินผลการดำเนินงานของคณะกรรมการสำนักงาน  และสถานศึกษากลุ่มเขตพื้นที่การศึกษา
	11.  ให้มีคณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน  และสถานศึกษาอุดมศึกษาระดับต่ำกว่าปริญญา
ตรีของแต่ละกิจการของสถานศึกษา  กรรมการ  ประกอบด้วย  ผู้แทนครู  ผู้แทนผู้ปกครอง  ผู้แทนองค์กร
ปกครองส่วนท้องถิ่น  ผู้แทนองค์กรชุมชน  ผู้แทนศิษย์เก่าของสถานศึกษา  และผู้ทรงคุณวุฒิ  ซึ่งมีจำนวน
ไม่น้อยกว่าจำนวนกรรมการประเภทอื่นรวมกัน
	อ่านมาถึงตรงนี้แล้ว  ท่านรู้สึกอย่างไรบ้าง  สำหรับผู้เขียนเองแล้วต้องรับว่าตื่นเต้นพอสมควร
ทีเดียว นี่คือการปฏิรูปการบริหารและการจัดการศึกษาของรัฐครั้งสำคัญเชื่อมั่นว่าการศึกษาในอนาคตจะเป็น
การศึกษาเพื่อคนทั้งมวลและคนทั้งมวลเพื่อการศึกษาได้อย่างแท้จริง

---

Copyrighe & copy ; 1998 MOENet Thailand Service
พัฒนาระบบโดยกลุ่มระบบสารสนเทศ
ศูนย์สารสนเทศ สป. ศธ.
โทร.281-9809,628-5643,628-5644 Fax 281-8218 

website@emisc.moe.go.th