ความหมาย

          ลอยกระทง  หมายถึง   ประเพณีบูชารอยพระพุทธบาท แสดงความสำนึกบุญคุณของแหล่งน้ำ      อันมีความสำคัญ ต่อการดำรงชีวิต      และเป็นการบูชาพระแม่คงคาเทวีตาม ความเชื่อแต่โบราณ   ด้วยกระทงดอกไม้ธูปเทียน  ประกอบกับสิ่งประดิษฐ์จากธรรมชาติที่ลอยน้ำได

ประวัติความเป็นมา

            ประเพณีลอยกระทงเป็นประเพณีที่สำคัญสืบทอดกันมาตั้งแต่โบราณ นิยมทำกันในกลางเดือน   ๑๒ โดยมีวัตถุประสงค์หลากหลาย  ขึ้นอยู่กับประเพณีความเชื่อของแต่ละท้องถิ่น

ประเพณีลอยกระทงทำเพื่อ 

          ๑.   บูชาพระเกศแก้วจุฬามณีบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์
          ๒.   บูชารอบพระพุทธบาท  ณ หาดทรายฝั่งแม่น้ำนัมมทา
          ๓.   บูชาเทพเจ้าตามความเชื่อของตน
          ๔.   ขอบคุณน้ำที่อำนวยประโยชน์ต่าง ๆ แก่มนุษย์
          ๕.   ขอขมาน้ำที่มนุษย์ได้ทิ้งสิ่งปฏิกูลลงในน้ำ
          ๖.   เป็นการลอยส่งของแก่ญาติที่อยู่ห่างไกล
          ๗.   เป็นการระลึกถึงบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว
          ๘.   ลอยเคราะห์หรือสะเดาะเคราะห์
          ๙.   อธิษฐานขอสิ่งที่ตนปรารถนา

คุณค่าความสำคัญ

          ประเพณีลอยกระทง   นับเป็นประเพณีที่มีคุณค่าต่อครอบครัวชุมชน  สังคม  และศาสนา   กล่าวคือ
          ๑.   คุณค่าต่อครอบครัว   ทำให้สมาชิกในครอบครัวได้ทำกิจกรรมร่วมกัน  เช่น   การประดิษฐ์ กระทงแล้วนำไปลอยน้ำเพื่อแสดงความกตัญญูกตเวทีต่อน้ำที่ให้คุณประโยชน์แก่เรา บางท้องถิ่นจะ ลอยเพื่อเป็นการแสดงความระลึกถึงบรรพบุรุษอีกด้วย
          ๒.   คุณค่าต่อชุมชน   ทำให้เกิดความสมัครสมานสามัคคีในชุมชนเช่น  ร่วมกันคิดประดิษฐ์กระทง เป็นการส่งเสริมและสืบทอดศิลปกรรมด้านช่างฝีมืออีกด้วย   ทั้งยังเป็นการพบปะสังสรรค์สนุกสนาน รื่นเริงบันเทิงใจร่วมกัน
          ๓.   คุณค่าต่อสังคม  ทำให้มีความเอื้ออาทรต่อสิ่งแวดล้อม  ด้วยการช่วยกันรักษาความสะอาด แม่น้ำลำคลองโดยการขุดลอกเก็บขยะในแม่น้ำลำคลองให้สะอาด   และไม่ทิ้งสิ่งปฏิกูลลงไปใน แม่น้ำลำคลองอีกด้วย
          ๔.   คุณค่าต่อศาสนา  ช่วยกันรักษาทำนุบำรุงศาสนาเช่น ทางภาคเหนือ ลอยกระทงเพื่อเป็นการ บูชารอยพระพุทธบาทของพระพุทธเจ้า        และยังจัดให้มีการทำบุญให้ทาน       การปฏิบัติธรรม และ ฟังเทศน์ด้วย

สภาพปัจจุบันและปัญหาในการลอยกระทง

          กิจกรรมที่ปฏิบัติกันอยู่ในปัจจุบัน
          ๑.   การทำความสะอาดแม่น้ำ ลำคลอง เช่น ขุด ลอก คูคลอง
          ๒.   การทำบุญให้ทาน
          ๓.   การปฏิบัติธรรม การฟังเทศน์
          ๔.   การประดิษฐ์กระทงใหญ่   กระทงเล็ก
          ๕.   การจัดกิจกรรมการประกวดต่าง ๆ เช่น การประกวดกระทง   การประกวดนางนพมาศ ประกวดโคมลอย
          ๖.   การจัดขบวนแห่กระทง
          ๗.   การนำกระทงไปลอยในแม่น้ำ
          ๘.   การปล่อยโคมลอย
          ๙.   การจุดดอกไม้ไฟ  ประทัด   หรือพลุ   เพื่อเป็นการเฉลิมฉลอง

        ๑๐.   การละเล่นรื่นเริง   ตามท้องถิ่นนั้น ๆ

กิจกรรมที่เบี่ยงเบนไป

          ๑.   การจุดดอกไม้ไฟ   ประทัด   หรือพลุ   โดยเฉพาะเด็ก   และวัยรุ่นจุดเล่นกันอย่างคึกคะนอง ไม่เป็นที่เป็นทางไม่ระมัดระวัง  จุดเล่นตามถนนหนทาง โดยไม่คำนึงถึงอันตรายที่จะเกิดแก่ผู้คน และยวดยานที่สัญจรไปมาและอาจเป็นสาเหตุให้เกิดเพลิงไหม้บ้านเรือนได้
          ๒.   การประกวดนางนพมาศ  ให้ความสำคัญมากเกินไปถือเป็นกิจกรรมหลักของประเพณี   ซึ่ง แท้ที่จริงแล้วไม่ใช่แก่นแท้ของประเพณีเลย  เป็นเพียงกิจกรรมที่เสริมขึ้นมาภายหลัง เพื่อให้เกิดความ สนุกสนานและเป็นสิ่งดึงดูดนักท่องเที่ยว
       ๓.   การประดิษฐ์กระทง   สมัยก่อนใช้วัสดุพื้นบ้านหรือตามธรรมชาติ  เช่น  ทำจากใบตอง  
  ซึ่งย่อยสลายยากทำให้ แม่น้ำลำคลอง สกปรก เน่าเหม็น   เกิดมลภาวะเป็นพิษ  


กลับหน้าโฮมเพจ

Copyright @2001 Ministry of Education, THAILAND
แหล่งข้อมูล : หนังสือวันสำคัญโครงการปีรณรงค์วัฒนธรรมไทยฯ ของ
สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ
พัฒนา และนำเสนอ : กลุ่มพัฒนาระบบสารสนเทศ   ศูนย์สารสนเทศ สป. ศธ.
โทร. 281-9809 , 628-5643 , 628-5644 โทรสาร 281-8218
ติดต่อผู้ดูแลระบบ : website@emisc.moe.go.th